An Claidheamh Soluis, Bealtaine 19, 1906.

Chímid gur sgríobh cailín áirithe gan ainm go dtí ár gcara an ‘Gaedheal Tuaithe’ – mar tugann an ‘Irish Peasant’ air féin i nGaedhilg – ag gearán fá nach bhfuil úr-sgéalta ag baint leis an ngrádh ag teacht chugainn i nGaedhilg. Is dócha gurab é an fáth nach chugainn-ne do sgaoil sí a litir, i bheith i n-amhras nach dtiubhraimis aon áird ar a glór, ‘mar,’ ars’ ise léi féin, ‘cia an bhaint atá ag fear claidhimh le cúrsaíbh gráda nó cia an tuigsint atá aige ionnta? I ‘ngleo na gcat’ is mó atá a spéis-sean.’

Bíodh sois mar atá, chitear dúinn go bhfuil a lán bríghe i ngearán an chailín tuigseanaigh seo, cibé i nÉirinn i féin. Gan amhras tá sgéalta ag baint leis an ngrádh i n-easnamh orainn. Nó b’fhearr linn a rádh go bhfuil sgéalta ag baint le gnáthsaoghal an lae indiu i n-easnamh orainn; ⁊ dár ndóigh, cuid de gnáthsaoghal an lae indiu an grádh ⁊ an crádh, an sólás ⁊ an dólás, an sonas ⁊ an donas. Is ait i nua-litridheacht na nGaedheal. Ag léigheamh na n-amhrán duit, cheapfá nach raibh dúil ag lucht a gcumtha i n-aon nídh acht i mnáibh ⁊ i n-ól; ag léigheamh na n-ursgéal ⁊ na ndráma duit, an méid díobh ata againn, cheapfá gur do bheithidheachaibh ⁊ do chearcaibh ⁊ do fhataíbh bhí tús onóra ag dul i measg Gaedheal na haimsire seo. Ní mar sin atá, do réir mar chitear dúinne. Is iomdha smaoineadh uasal, is iomdha mian mórdha i gcroidhe gnáth-Ghaedhil na tuaithe ⁊ na cathrach; tá grádh aige do chnocaibh ⁊ do ghleanntaibh, do lochaibh ⁊ do linntibh a thíre dhúthchais; tá gean aige do mhnáibh ⁊ do pháistíbh; tá spéis aige i gceol, i sgéalaidheacht, ⁊ i seanchus; tá dóchas aige go n-éireochaidh Éire ‘n a cumhacht arís; tá rún aige buille do bhualadh i gcath ar son Éireann. Cad chuige nach nochtthar na smaointe árd-aigeantacha agus na miana mórdhálacha so ins na leabhraibh atá ag teacht chugainn?

Bogaimís amach ó’n gcarn aoiligh ⁊ ó’n gcruaich móna; caithimis uainn salchar na hotrainne; déanaimís iarracht ar anam ⁊ ar intinn Ghaedheal do chur i dtuigsint bá céile ⁊ do’n domhan mhór.